“Multitasking” (එකවර වැඩ රැසක නිරත වීම) යනු තාක්ෂණික සමාගම් විසින් අපට විකුණූ ලොකුම බොරුවකි. ඩිජිටල් මෙවලම් නිසා කුඩුපට්ටම් වී ඇති අපේ අවධානය (attention span) නැවත ගොඩනගා ගන්නේ කෙසේද?

අපි හැමෝම මේ දර්ශනය අත්දැකලා තියෙනවා: අපි පරිගණකයෙන් ඉතා වැදගත් වාර්තාවක් ලියන ගමන්, පැත්තකින් හෙඩ්ෆෝන් දමා පොඩ්කාස්ට් එකක් අහනවා, තව පැත්තකින් ඔෆිස් චැට් එක (Slack/Teams) දෙස ඇසක් යොමාගෙන ඉන්නවා, ඒ අස්සේ මේසය උඩ තියෙන ෆෝන් එකට මැසේජ් එකක් ආවොත් ඒකත් බලනවා. අපි හිතන්නේ අපි පුදුම “ඵලදායී, එකපාර වැඩ ගොඩක් කරන්න පුළුවන් දක්ෂයෝ” (Super-multitaskers) කියලා.

නමුත් ඇත්තම කතාව නම්, අපි අපවම රවටා ගනිමින් ඉන්නවා.

ස්නායු විද්‍යාවට (Neuroscience) අනුව මිනිස් මොළයට එකවර සංකීර්ණ කාර්යයන් දෙකක් කෙරෙහි උපරිම අවධානය යොමු කරන්න බැහැ. අපි “Multitasking” කරනවා යැයි සිතන විට, ඇත්තටම සිදුවන්නේ මොළය ඉතා වේගයෙන් එක වැඩක සිට අනෙක් වැඩට මාරු වීම පමණයි. මෙයට කියන්නේ Context Switching (අවධානය නිතර මාරු කිරීම) කියලයි.

අවධානයේ ඉතිරි වීම (Attention Residue) යනු කුමක්ද?

මීට වසර කිහිපයකට පෙර, මහාචාර්ය සොෆී ලෙරෝයි (Sophie Leroy) විසින් අපූරු සංකල්පයක් හඳුන්වා දුන්නා. ඒ තමයි Attention Residue (අවධානය කොටස් වශයෙන් ඉතිරි වීම).

ඔබ “A” කියන වැදගත් කාර්යය කරමින් සිටින අතරතුර, තත්පර 5කට ෆෝන් එක දිහා බලා “B” කියන මැසේජ් එක කියෙව්වොත්, ඔබ නැවත “A” වැඩට අවධානය යොමු කළත් ඔබේ අවධානයෙන් 100%ක්ම එතැනට ලැබෙන්නේ නැහැ. ඔබේ අවධානයෙන් කොටසක් අර මැසේජ් එක ළඟ නතර වී තිබෙනවා.

පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත්තේ මේ ආකාරයට නිතර නිතර අවධානය මාරු කිරීම නිසා පුද්ගලයෙකුගේ දවසේ ඵලදායිතාව 40% කින් විතර අඩු වන අතර, වැරදීම් සිදුවීමේ සම්භාවිතාව දෙගුණ වන බවයි.

එක පාරකට එක වැඩක් (The Monotasking Revolution)

Monotasking කියන්නේ පැරණි තාලේ අදහසක් නෙවෙයි. මේ ඩිජිටල් යුගයේ ඔබේ මානසික සුවය සහ බුද්ධිමය හැකියාව බේරා ගන්න තියෙන එකම ආත්මාරක්ෂක උපාය මාර්ගයයි. අපේ මොළය දැන් නිතරම අලුත් නොටිෆිකේෂන් බලන්න (Dopamine hits ලබාගන්න) ඇබ්බැහි වෙලා තියෙන නිසා, එක වැඩක් විතරක් කරන්න ගියාම මුලදී පුදුම අපහසුවක් සහ කම්මැලි කමක් දැනේවි. ඒක පුරුදු වෙන්න මෙන්න මේ නීති 3 ක්‍රියාත්මක කරන්න:

1. එක් බ්‍රවුසර් ටැබ් එකක නීතිය (The Single-Tab Rule)

පරිගණකයේ වැඩක් කරන කොට ඔබේ බ්‍රවුසර් එකේ ටැබ් (tabs) කීයක් ඇරලා තියෙනවාද? 15ක්? 20ක්? අද සිට මේ නීතිය දාගන්න: ඔබ යම් ව්‍යාපෘතියක් කරනවා නම්, ඊට අදාළ එක ටැබ් එකක් විතරක් ඇරලා තියන්න. තව දෙයක් සර්ච් කරන්න ඕනේ නම්, අලුත් ටැබ් එකක් ඇරලා, අවශ්‍ය දේ බලාගෙන, ඒ වෙලාවෙම ඒක වහලා දමා ආපහු ප්‍රධාන වැඩට එන්න. ඇස් මානයේ තියෙන අනවශ්‍ය ටැබ් ඔබේ අවධානය සොරකම් කරයි.

2. දුරකථනය වෙනත් කාමරයක තැබීම (Out of Sight, Out of Mind)

“මම ෆෝන් එක ඩෙස්ක් එක උඩ මුනින් අතට හරවලා සයිලන්ට් කරලා තියෙන්නේ” කියලා ඔබ කියන්න පුළුවන්. හැබැයි ඔස්ටින්හි ටෙක්සාස් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂණයකින් හෙළි වුණේ, ෆෝන් එක ක්‍රියා විරහිත කර ඇස් මානයේ තිබීම පවා මිනිසෙකුගේ සිතීමේ ශක්තිය (cognitive capacity) සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරන බවයි. මොළය නිරන්තරයෙන්ම “ෆෝන් එක අල්ලන්න එපා” කියලා තමන්වම පාලනය කරගන්න ශක්තිය වැය කරන නිසයි මෙහෙම වෙන්නේ. ඒ නිසා ගැඹුරු වැඩක් කරද්දී ෆෝන් එක ලාච්චුවකට දමන්න, නැත්නම් වෙනත් කාමරයකින් තියන්න.

3. පිරිසිදු කාල පරාසයන් (Time-Blocking)

විනාඩි 25කට ටයිමර් එකක් තියන්න (Pomodoro Technique). ඒ විනාඩි 25 තුළ මම වෙන කිසිම දෙයක් කරන්නේ නැහැ, එකම එක වැඩක් විතරයි කරන්නේ කියලා තදින් හිතාගන්න. ඒ කාලය තුළ ඊමේල් බැලීම්, වතුර බොන්න නැගිටීම් හෝ වෙනත් සිතුවිලි පස්සේ යාම සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම්. විනාඩි 25 ඉවර වූ පසු විනාඩි 5ක විවේකයක් ගන්න.

නිගමනය

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   අවධානයේ සැබෑ වෙනස                   │
├────────────────────────────────────────────────────────┤
│ * Multitasking --> නොගැඹුරු, කලබලකාරී සහ සාමාන්‍ය ප්‍රතිඵල │
│ * Monotasking  --> ගැඹුරු, නිදහස් සහ විශිෂ්ට ප්‍රතිඵල      │
└────────────────────────────────────────────────────────┘

නූතන ලෝකයේ වටිනාම සහ දුර්ලභම සම්පත වෙන්නේ “අවධානයයි” (Attention). විශිෂ්ට නිර්මාණ බිහිවෙන්නේත්, ව්‍යාපාර දියුණු වෙන්නේත් පැය ගණන් ඩෙස්ක් එක උඩ දඟලන එකෙන් නොවෙයි; දෙන කෙටි කාලය තුළ 100%ක අවධානය එකම අරමුණකට දීමෙනුයි.

ලබන සතියේ සිට ඔබේ වැඩ ලැයිස්තුව “ලිහිල්” කර, එක වෙලාවකට එක වැඩක් පමණක් උසස් ලෙස නිම කිරීමට හුරු වන්න!