වැටුප වැඩි වුණත් මාසය අන්තිමට ඉතිරි වෙන්නේ කලින් ඉතිරි වුණු ගණනමද? ආදායමත් සමඟ අපේ වියදම් රටාව රහසින් ඉහළ යන “ලයිෆ්ස්ටයිල් ක්‍රීප්” සංසිද්ධියෙන් බේරෙන්නේ කෙසේද?

ඔබේ රැකියාවේ මුල්ම වැටුප ඔබට ලැබුණු දවස මතකද? එදා ලැබුණු සුළු මුදලෙන් බෝඩිම් කුලී ගෙවා, තුන්වේල කාලා, යාළුවෝ එක්ක පොඩි ගමනක් ගිහිල්ලත් මාසය පියවා ගන්න ඔබට පුළුවන් වුණා. පසුව කාලයත් සමඟ ඔබේ දක්ෂතාවය නිසා උසස්වීම් ලැබුණා, වැටුප දෙගුණ තෙගුණ වුණා.

නමුත් අද ඔබෙන් මෙන්න මේ ප්‍රශ්නය ඇහුවොත් ඔබේ උත්තරය මොකක්ද? “දැන් ආදායම වැඩි නිසා මාසය අවසානයේ ලොකු මුදලක් ඉතිරි කරගන්න පුළුවන්ද?”

බොහෝ දෙනෙකුගේ පිළිතුර “නැත” යන්නයි. ආදායම කොතරම් වැඩි වුණත්, මාසය අන්තිමට බැංකු ගිණුම දෙස බලන විට ඉතිරි වී ඇත්තේ ශේෂයකි. මුදල් සියල්ලටම සිදු වූයේ කුමක්ද? මනෝවිද්‍යාවේ සහ ආර්ථික විද්‍යාවේ මෙයට කියන්නේ Lifestyle Creep (ලයිෆ්ස්ටයිල් ක්‍රීප්) නැතහොත් Lifestyle Inflation කියලයි.

මොකක්ද මේ Lifestyle Creep කියන්නේ?

ඔබේ ආදායම ඉහළ යන විට, කලින් ඔබ “සුඛෝපභෝගී” (Luxuries) ලෙස සිතූ දේවල්, කාලයත් සමඟ ඔබේ “අත්‍යවශ්‍ය අවශ්‍යතා” (Necessities) බවට රහසින්ම පත් වීම මෙම සංසිද්ධියයි.

උදාහරණ කිහිපයක් බලමු:

• කලින් බස් එකේ හෝ කෝච්චියේ ගිය ඔබ, ආදායම වැඩි වූ පසු හැමතිස්සෙම ත්‍රීවීල් හෝ ටැක්සි (PickMe/Uber) පාවිච්චි කිරීමට හුරු වීම.
• සාමාන්‍ය රෙදි කඩකින් ඇඳුම් ගත් ඔබ, දැන් හැමවිටම බ්‍රෑන්ඩඩ් (Branded) ඇඳුම් පමණක් සෙවීම.
• ගෙදර උයාගෙන කෑ ඔබ, දැන් සතියකට තුන් හතර වතාවක් මිල අධික රෙස්ටුරන්ට්වලින් කෑම ඇණවුම් කිරීම.

මෙම වෙනස්කම් එකපාරටම සිදුවන්නේ නැත. ඉතා සියුම්ව, පියවරෙන් පියවර සිදුවන නිසා අපට මෙහි බරපතලකම දැනෙන්නේ නැත. අවසානයේදී සිදුවන්නේ ආදායම වැඩි වුවත්, සාර්ථක මූල්‍ය අනාගතයක් ගොඩනඟා ගැනීමට නොහැකි වීමයි.

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│               LIFESTYLE CREEP ක්‍රියාවලිය                │
├────────────────────────────────────────────────────────┤
│ * වැටුප ඉහළ යාම ──> "පොඩි සතුටක් ගමු" ──> වියදම් ඉහළ යාම │
│                                                │
│ * අවසාන ප්‍රතිඵලය ──> ආදායම = වියදම (ඉතිරියක් නැත!)    │
└────────────────────────────────────────────────────────┘

මෙයින් බේරී මූල්‍ය නිදහස රැකගන්නේ කෙසේද?

1. “පළමුව ඔබට ගෙවන්න” (Pay Yourself First): වැටුප වැඩි වූ සැනින් කළ යුත්තේ වියදම් සැලසුම් කිරීම නොවේ. වැඩි වූ වැටුපෙන් අවම වශයෙන් 50%ක් ස්වයංක්‍රීයවම (Automated) ඔබේ ස්ථාවර තැන්පතුවකට හෝ ආයෝජන ගිණුමකට බැර වන සේ සකස් කරන්න. අතට ලැබෙන ඉතිරි මුදලින් ඔබේ මාසික අයවැය හදාගන්න.
2. දින 30 රීතිය පාවිච්චි කරන්න (The 30-Day Rule): ආදායම වැඩි වූ නිසා එකපාරටම අලුත්ම දුරකථනයක් හෝ මිල අධික භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීමට සිතේ නම්, වහාම එය නොගෙන දින 30ක් ඉවසන්න. දින 30කට පසුවත් එය ඔබට අත්‍යවශ්‍යම යැයි සිතේ නම් පමණක් මිලදී ගන්න. බොහෝ විට එම කාලය තුළ එම ආශාව මඟහැරී යනු ඇත.
3. සැබෑ වටිනාකම සහ සමාජ තත්ත්වය වෙන් කරගන්න (Status vs Value): ඔබ මිල අධික කෝපි කෝප්පයක් ගන්නේ එහි ඇති රසය නිසාද? නැතහොත් එය අතැතිව ඡායාරූපයක් ගෙන සමාජ මාධ්‍යවල පළ කිරීමට ඇති ආශාව නිසාද? සමාජයට පෙනෙන්නට (Show-off) ජීවත් වීම නතර කළ තැන Lifestyle Creep එක පහසුවෙන්ම පාලනය කළ හැක.

අවසාන අදහස

වැඩියෙන් උපයන විට හොඳින් ජීවත් වීම වරදක් නොවේ. ඔබ මහන්සි වී වැඩ කරන්නේ ජීවිතය විඳීමටයි. නමුත් ගැටලුව වන්නේ එම වියදම් රටාව ඔබේ පාලනයෙන් මිදී, ඔබේ අනාගත මූල්‍ය සුරක්ෂිතභාවය (Financial Security) අනතුරේ හෙළීමයි. TrueInkDaily කියවන්නන් වන ඔබ මතක තබා ගත යුත්තේ, සැබෑ ධනවත්කම මනින්නේ ඔබ ප්‍රදර්ශනය කරන බඩු බාහිරාදියෙන් නොව, ඕනෑම හදිසි අවස්ථාවකදී ඔබට නොබියව ජීවත් වීමට ඔබේ බැංකු ගිණුමේ ඇති මූල්‍ය ශක්තියෙන් පමණක් බවයි!