“මම මේ තනතුරට ඇත්තටම සුදුසු නැහැ, කාට හරි මගේ වැරදි අහුවෙයි” කියා ඔබටත් නිතරම සිතෙනවාද? දක්ෂ වෘත්තිකයන්ව රහසින් බියගන්වන මානසික උගුලෙන් මිදෙන්නේ කෙසේද?

ඔබ ඔබේ වෘත්තීය ජීවිතයේ ඉහළ දක්ෂතා දක්වන, ආයතනයෙන් හොඳ ඇගයීම් ලබන කෙනෙක් වෙන්න පුළුවන්. නමුත්, හදවතින්ම ඔබට මෙන්න මෙහෙම හිතිලා තියෙනවාද?

• “මම මේ ලබපු ජයග්‍රහණ හැමදේම මගේ දක්ෂතාවය නිසා නෙවෙයි, අහම්බෙන් හෝ වාසනාවට ලැබුණු ඒවා.”
• “ලොක්කෝ හිතන් ඉන්නේ මම මාර වැඩ්ඩෙක් කියලා. හැබැයි දවසක මම මෙලෝ දෙයක් දන්නෙ නෑ කියලා හැමෝටම අහුවෙයි.”

ඔබ කොතරම් දක්ෂ වුවත්, තමන්ගේම සාර්ථකත්වය තමන් විසින්ම සැක කරමින්, තමන් “වංචාකාරයෙක්” (Fraud) ලෙස සිතමින් අනවශ්‍ය බියකින් පසු වීම මනෝවිද්‍යාවේ හඳුන්වන්නේ Impostor Syndrome (ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය) ලෙසයි.

ලෝක ප්‍රකට ලේඛිකා මායා ඇන්ජෙලෝ, නිළි නටාලි පෝට්මන් සහ ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් පවා තමන්ගේ ජීවිතයේ යම් යම් අවස්ථාවල මේ මානසික තත්ත්වයෙන් පීඩා විඳි බව ප්‍රකාශ කර තිබෙනවා.

ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ 5

මනෝවිද්‍යාඥ වැලරි යන්ග් (Valerie Young) ට අනුව මෙම මානසික උගුලට හසුවන පුද්ගලයන් ප්‍රධාන කොටස් 5කට බෙදිය හැකියි:

1. පරිපූර්ණත්වවාදියා (The Perfectionist): කාර්යයක 99%ක් සාර්ථක වුවත්, වැරදුණු 1% ගැන සිතමින් ලතැවෙයි. තමන්ගෙන් උපරිම පරිපූර්ණත්වය බලාපොරොත්තු වෙයි.
2. සුපිරි වීරයා (The Superhero): තමන් සුදුසු බව ඔප්පු කිරීමට අනෙක් අයට වඩා පැය ගණනාවක් අමතරව මහන්සි වී වැඩ කරයි. (Overworking)
3. සහජ දක්ෂයා (The Natural Genius): ඕනෑම දෙයක් පළමු වතාවෙන්ම ඉතා පහසුවෙන් කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙයි. යමක් ඉගෙන ගැනීමට කාලය ගත වුවහොත් තමන් අදක්ෂයෙක් කියා සිතයි.
4. තනිවම සටන් කරන්නා (The Soloist): අනුන්ගෙන් උදව් ඉල්ලීම දුර්වලකමක් ලෙස දකියි. හැමදේම තනිවම කිරීමට ගොස් පීඩනයට පත්වෙයි.
5. විශේෂඥයා (The Expert): රැකියාවක් කිරීමට පෙර ඒ පිළිබඳ සියලුම සහතික සහ දැනුම තිබිය යුතු යැයි සිතයි. සුළු දෙයක් හෝ නොදන්නවා නම් තමන් අසමත් යැයි සිතයි.

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   යථාර්ථය සහ මිථ්‍යාව                       │
├────────────────────────────────────────────────────────┤
│ * ඔබ සිතන දේ --> "මම හැමදේම දන්නේ නැහැ, මම අසමත්."        │
│ * සැබෑ තත්ත්වය --> "මම හැමදේම නොදන්නවා විය හැක, නමුත්   │
│                    මට අලුත් දේ ඉගෙනීමේ හැකියාව ඇත."    │
└────────────────────────────────────────────────────────┘

මේ මානසික උගුලෙන් මිදෙන්නේ කෙසේද?

1. හැඟීම් සහ කරුණු වෙන් කරගන්න (Facts vs Feelings): ඔබට “මම අදක්ෂයෙක්” කියා හිතුණු සැනින්, එය සත්‍යයක් නොවන බව වටහාගන්න. ඒ වෙනුවට ඔබ මෙතෙක් ආයතනයට කර ඇති සේවය, නිමකළ ව්‍යාපෘති සහ ලැබූ ප්‍රශංසා (Facts) ලැයිස්තුවක් දෙස බලන්න.
2. “ජයග්‍රහණ ෆෝල්ඩරයක්” හදන්න (The Brag Folder): ඔබට ලැබෙන හොඳ ඊමේල්, සේවාදායකයන්ගේ ස්තූති කතා, සහ උසස්වීම් ලිපි වෙනම ඩිජිටල් ෆෝල්ඩරයක සේව් කර තබාගන්න. ඔබට ඔබ ගැන සැකයක් හිතෙන ඕනෑම වෙලාවක එය කියවා බලන්න.
3. වැරදීම් ඉගෙනීමේ කොටසක් කරගන්න: කිසිම මිනිසෙක් උපතින්ම හෝ හැමදාම පරිපූර්ණ නැත. වැරදීමක් සිදු වූ විට එයින් අදහස් කරන්නේ ඔබ වංචාකාරයෙක් බව නොව, ඔබට තවත් දෙයක් ඉගෙන ගැනීමට අවස්ථාවක් ලැබුණු බවයි.

අවසාන අදහස

ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය බොහෝ විට ඇතිවන්නේ අදක්ෂ මිනිසුන්ට නොව, තමන්ගේ වගකීම් ගැන අධික ලෙස සිතන, සංවේදී සහ ඉතා දක්ෂ මිනිසුන්ටයි. ඊළඟ වතාවේ ඔබ ඇතුළෙන් “ඔයා ඕකට සුදුසු නැහැ” කියා හඬක් ඇසෙන විට, සන්සුන්ව සිනාසී එයට මෙසේ පවසන්න: “මම අද හැමදේම නොදන්නවා වෙන්න පුළුවන්, හැබැයි මම මෙතනට ආවේ මගේ මහන්සියෙන්. මට මේක කරන්න පුළුවන්!”